Healing environment: Breng het menselijke aspect terug!

Interview — Slimmer organiseren

Interview met Daniël de Witte, architect bij Edifico

Juli 2009 - Een aangename omgeving zorgt ervoor dat cliënten sneller herstellen. Dat is de gedachte achter een ‘healing environment’. Daarnaast is het ook voor het personeel prettiger om in te werken en helpt het om ziekteverzuim terug te dringen. We vroegen architect Daniël de Witte van Edifico om uitleg.

Gebouwen hebben invloed op de gezondheid en het welbevinden van de mens. Daar wordt in de woningbouw al langer rekening mee gehouden. De ‘helende’ capaciteiten van architectuur kunnen echter ook in ziekenhuizen en zorginstellingen worden benut.

Menselijk aspect

Daniël de Witte legt uit: “De meeste ziekenhuizen zijn betonnen dozen waarin efficiënt veel functies zijn ondergebracht. Maar het menselijke aspect wordt daarbij vaak uit het oog verloren. Terwijl dat juist in een zorginstelling enorm belangrijk is. Een verblijf in een ziekenhuis is immers al stressvol en zwaar genoeg. De juiste architectuur kan het verblijf aanzienlijk veraangenamen, niet alleen voor patiënten maar ook voor het personeel. Ik pleit er dan ook voor dat er op andere manier gedacht gaat worden over de inrichting van gebouwen. Breng het menselijke aspect terug!”

Winst

Healing environment staat nog niet op de kaart bij veel ziekenhuizen en zorginstellingen. De Witte betreurt dat, want de winst die valt te behalen is enorm groot.
“In de gezondheidszorg wordt alles bepaald op budgetten en dat is jammer. Men heeft nog niet door dat als je iets meer investeert in het gebouw, je dat vrijwel direct terugverdient. Er is wetenschappelijk bewijs dat healing environment de opnameduur van patiënten verkort, medicijngebruik vermindert en ziekteverzuim onder personeel terugdringt.”

Kleur

Er komt veel kijken bij het bouwen van een ‘healing environment’. Kleuren, materiaalgebruik, licht, een overzichtelijke indeling (geen doolhof), klimaat, uitzicht, groen, geur en akoestiek; het zijn allemaal aspecten die een rol spelen. “Natuurlijke kleuren zoals groen, blauw, bruin zijn het best. Je kunt positieve dingen doen met het gevoelsmatige effect van kleuren. Bijvoorbeeld: als een ruimte blauw is, dan voelt die ruimte 2 graden koeler aan dan het eigenlijk is. Is het rood, dan ervaar je het als 2 graden warmer. Maar blauw kun je weer niet in ziekenhuizen toepassen omdat verpleegkundigen dan de aderen niet goed kunnen zien.”

Cultuurgebonden

De Witte benadrukt het belang van cultuur: “Cultuur bepaalt hoe mensen iets ervaren. Tijdens mijn verblijf in Afrika werd ik daar heel duidelijk mee geconfronteerd. Ik heb een ziekenhuis ontworpen in Ethiopië. Dat is een zeer religieus land; het grootste deel van de mensen is daar óf orthodox Moslim óf orthodox Christen. Als je daar geen rekening mee houdt in je ontwerp, dan creëer je al een hiaat. Zo kun je het toilet niet richting Mekka oriënteren, want de Islam verbiedt dat. En voor Christenen is ritueel wassen bij overlijden heel belangrijk. Daarvoor moest dus een aparte ruimte komen.”

Maar ook dichterbij huis is het vaak zoeken naar de juiste balans tussen cultuur en functionaliteit. “In een verpleeghuis in Rotterdam moest een rookruimte komen. Die moest zo gebouwd worden dat anderen er geen last van zouden ondervinden, maar het moest ook niet te gezellig worden. Het is immers niet de bedoeling dat men er te lang blijft hangen.”  

Hieronder licht Daniël de Witte de twee hierboven genoemde projecten toe. 

Rookruimten en Healing Environment, tegenstelling of uitdaging.
(Bron: Daniël de Witte, gerealiseerd project bij GelukTreurniet Architecten)
Rookruimten verpleeghuis Pniël

"Het realiseren van rookruimten en een Healing Environment lijkt een tegenstelling maar werd opgepakt als een uitdaging. In een bestaande serre moesten rookruimten voor de psychogeriatrische en somatische bewoners worden geplaatst. Door de rookruimten als boven elkaar gelegen houten coconnen te realiseren kregen deze een warme uitstraling. Het ontworpen prieeltje onder de rookruimten geeft een meerwaarde aan de serre voor de niet-rokende bewoners. De ronde vorm geeft een gevoel van geborgenheid. Het strak vormgegeven interieur en gebruik van de kleur blauw heeft een rustgevend effect maar maakt de rookruimte niet té gezellig. Dit ter voorkoming van permanent gebruik en het daarmee gepaard gaande rookgedrag." 
 

Healing Environment als toegevoegde waarde.
(Bron: Daniël de Witte, ontwerp Dessie Referral Hospital, Ethiopië)

Het ontwerp voor de vervangende nieuwbouw van het op één na grootste ziekenhuis van Ethiopië is gebaseerd op een holistische benadering van Healing Environment. Het ontbreken van de mogelijkheid tot het gebruik van hightech oplossingen onderstreepte het belang van innovatieve lowtech ontwerpuitgangspunten waarbij de mens centraal staat. Door gebouwopzet, oriëntatie, routing, groenvoorziening, daglicht, ventilatie, uitzicht en kleur-/materiaalgebruik is met relatief weinig en eenvoudige middelen een resultaat behaald waarin het menselijk welbevinden zijn ultieme vorm heeft.

Meer informatie

Onlangs heeft de STAGG (Stichting Architectenonderzoek Gebouwen Gezondheidszorg) in samenwerking met TNO Centrum Zorg en Bouw een onderzoek verricht naar helende principes in zorgbouwen. Het doel was om te onderbouwen dat ruimtelijke kwaliteit een belangrijke bijdrage kan leveren aan de gezondheid en aan het welbevinden van patiënten en cliënten in zorginstellingen. De resultaten zijn bijeengebracht in de publicatie ‘Healing environment. Anders bouwen voor betere zorg’.

Meer informatie vindt u op de website stagg.nl.